Melasma – co to jest i jak skutecznie ją leczyć?

Melasmę, nazywaną także ostudą, leczy się przede wszystkim przez codzienną fotoprotekcję SPF 50+, łagodną pielęgnację oraz terapię dobraną przez dermatologa. Przebarwienia mogą blednąć, ale często nawracają po słońcu lub zmianach hormonalnych. Sprawdź, jak rozpoznać ten problem, kiedy wykonać diagnostykę i jakie metody leczenia są stosowane.

Melasma – co to jest i jak wygląda?

Melasma, ostuda, chloasma i melanoderma oznaczają ten sam rodzaj zaburzenia pigmentacji. Na skórze pojawiają się wtedy większe, nieregularne plamy w odcieniu brązowym, szarobrązowym albo lekko niebieskawym. Zmiany powstają wskutek nadmiernej produkcji i gromadzenia melaniny – barwnika odpowiadającego za kolor skóry.

Najczęściej widać je na policzkach, czole, nosie, skroniach, podbródku oraz nad górną wargą. Czasem ostuda obejmuje dekolt, szyję, ramiona lub przedramiona, czyli miejsca regularnie wystawiane na promieniowanie UV. Plamy zwykle układają się symetrycznie po obu stronach twarzy, nie bolą i nie swędzą.

Czy każda ciemna plama na twarzy oznacza melasmę? Nie. Piegi są drobniejsze i często mają podłoże genetyczne, plamy soczewicowate są zwykle pojedyncze i jednorodne, a przebarwienia pozapalne pojawiają się w miejscu wcześniejszego trądziku lub podrażnienia.

Rodzaje ostudy

O wyglądzie zmian decyduje głębokość, na której znajduje się barwnik. Melasma naskórkowa leży płytko i zazwyczaj ma ciemnobrązową barwę. Postać skórna obejmuje głębsze warstwy, dlatego plamy są jaśniejsze, bardziej rozmyte i trudniejsze do rozjaśnienia. Najczęściej spotyka się formę mieszaną, łączącą oba mechanizmy.

Dlaczego powstaje melasma?

Najsilniejszym bodźcem pobudzającym melanocyty jest promieniowanie UV. Długie przebywanie na słońcu, solarium, a także regularna ekspozycja bez ochrony SPF aktywują produkcję melaniny. Podobnie może działać światło widzialne, zwłaszcza niebieska część jego widma.

Ciąża sprzyja powstawaniu ostudy, ponieważ gwałtownie zmieniają się wtedy poziomy estrogenów, progesteronu i melanotropiny. Hormony pobudzają melanogenezę, a skóra ciężarnej staje się bardziej podatna na działanie słońca. Przebarwienia mogą z czasem zblednąć po porodzie, lecz nie zawsze znikają całkowicie.

Ryzyko zwiększają także antykoncepcja hormonalna, hormonalna terapia zastępcza, menopauza, predyspozycje genetyczne oraz niektóre choroby tarczycy, nadnerczy, wątroby i jajników. Znaczenie mają również leki i kosmetyki światłouczulające, między innymi tetracykliny, sulfonamidy, wybrane leki przeciwgrzybicze, przeciwzapalne i moczopędne. Podobne działanie mogą mieć dziurawiec, nagietek, bergamotka oraz preparaty z wyciągami cytrusowymi.

Jak rozpoznać ostudę?

Dermatolog ocenia kolor, kształt, symetrię i rozmieszczenie plam. Podczas wywiadu pyta o ciążę, cykl hormonalny, przyjmowane leki, kosmetyki, choroby przewlekłe oraz wcześniejsze zabiegi. Takie informacje pomagają odróżnić melasmę od zmian wymagających innego postępowania.

Lampa Wooda pozwala ocenić, czy barwnik znajduje się głównie w naskórku, skórze właściwej czy w obu warstwach. Badanie jest bezbolesne. Przy niejednoznacznych zmianach lekarz może wykonać dermatoskopię, szczególnie gdy plama zmienia kształt, nierównomiernie się wybarwia, krwawi albo ma poszarpane brzegi.

Jak leczyć melasmę?

Leczenie dobiera się do głębokości przebarwień, wrażliwości skóry, przyczyny zmian i stanu zdrowia. Sama pielęgnacja domowa pomaga przy łagodniejszych zmianach, ale rozległa lub ciemna ostuda wymaga konsultacji dermatologicznej. W ciąży nie należy samodzielnie stosować retinoidów, hydrochinonu ani doustnego kwasu traneksamowego.

Fotoprotekcja każdego dnia

Podstawą terapii jest fotoprotekcja SPF 50+ stosowana przez cały rok, także przy zachmurzonym niebie. Preparat powinien chronić przed UVA i UVB, a przy skłonności do melasmy dobrze sprawdzają się także filtry mineralne lub produkty z pigmentami ograniczającymi wpływ światła widzialnego. Aplikację trzeba powtarzać podczas długiego pobytu na zewnątrz.

Kapelusz z szerokim rondem, okulary przeciwsłoneczne i ograniczenie ekspozycji między godziną 11 a 15 zmniejszają ilość promieniowania docierającego do skóry. Bez tej ochrony nawet dobrze dobrana terapia może dać krótkotrwały efekt.

Składniki do pielęgnacji

W codziennej rutynie stosuje się substancje rozjaśniające i regulujące pracę melanocytów. Należą do nich kwas azelainowy, witamina C, niacynamid, kwasy AHA i PHA, kwas kojowy, arbutyna, retinoidy, ekstrakt z lukrecji oraz kwas traneksamowy. Ten ostatni ogranicza sygnały pobudzające melanocyty, dlatego bywa włączany do terapii trudniejszych przypadków.

Łagodniejsze działanie ma większy sens niż intensywne, częste złuszczanie. Podrażnienie i uszkodzenie bariery naskórkowej mogą nasilić stan zapalny, a ten sprzyja kolejnym przebarwieniom. Mycie delikatnym preparatem, nawilżanie i składniki odbudowujące, takie jak pantenol, witamina E oraz oleje roślinne, pomagają utrzymać skórę w lepszej kondycji.

Zabiegi gabinetowe

Dermatolog może zaproponować peelingi chemiczne z kwasem glikolowym, pirogronowym lub trójchlorooctowym, mikrodermabrazję, mikronakłuwanie, laseroterapię albo leczenie miejscowe. Laser frakcyjny CO2 tworzy kontrolowane mikrouszkodzenia, które pobudzają odnowę tkanki i mogą zmniejszać widoczność zmian. Przy melasmie istnieje jednak ryzyko podrażnienia i nawrotu, dlatego parametry zabiegu wymagają indywidualnego doboru.

Mikronakłuwanie bywa łączone z podawaniem kwasu traneksamowego, witaminy C lub preparatów depigmentacyjnych. Po zabiegu może wystąpić przejściowy rumień, pieczenie albo świąd. Peeling chemiczny wykonuje się zwykle w serii – liczba wizyt zależy od reakcji skóry i rodzaju przebarwień.

Kosmetyki z Melasyl™

Gama Mela B3 zawiera opatentowany składnik Melasyl™, stosowany w pielęgnacji skóry z nierównym kolorytem. Serum z tej linii obejmuje także 10% niacynamidu, kwas hialuronowy, LHA i wyciąg z lukrecji. Taki produkt nakłada się po oczyszczeniu twarzy, a rano trzeba uzupełnić rutynę kremem z wysoką ochroną przeciwsłoneczną.

Kosmetyki mogą stopniowo rozjaśniać plamy i wspierać barierę skóry, lecz nie zastępują diagnozy. Ostuda ma charakter nawrotowy – ekspozycja na słońce, kolejna ciąża lub zmiana terapii hormonalnej mogą ponownie pobudzić melanocyty.